काठमाडौँ – कतारलाई एक सानो र अस्तित्वका लागि संघर्षरत राष्ट्रबाट क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावशाली मुलुक बनाउने श्रेय त्यहाँका पूर्व अमिर (फादर अमिर) सेख हमद बिन खलिफा अल थानीलाई जान्छ। हालै ७४ वर्षको उमेरमा निधन भएका सेख हमदले आफ्नो दूरदर्शी नेतृत्वका माध्यमबाट कतारलाई मध्यपूर्वको राजनीतिक नक्सामा एक प्रमुख शक्तिका रूपमा स्थापित गरेका थिए।

सन् १९९५ मा सत्ता सम्हाल्नुअघि नै उनले कतारसँग परम्परागत सैन्य वा भौगोलिक शक्ति नभएको बुझिसकेका थिए। त्यसैले उनले देशलाई अघि बढाउन ‘सफ्ट पावर’ मा लगानी गर्ने रणनीति लिए।

आफ्नो शासनकालको सुरुवाती दिनदेखि नै उनले ऊर्जा क्षेत्रको विकास मात्र गरेनन्, त्यसबाट आर्जित सम्पत्तिलाई शिक्षा, स्वास्थ्य, वैज्ञानिक अनुसन्धान र खेलकुद जस्ता ठूला परियोजनामा लगानी गरे। उनले सञ्चार क्षेत्रको शक्तिलाई चिनेर ‘अल जजिरा’ न्युज च्यानल स्थापना गरे, जुन पछि विश्वकै एक शक्तिशाली मिडिया नेटवर्क बन्यो।

विवाद समाधानमा कतारी कूटनीति
सेख हमदको पालामा कतारी कूटनीतिले पूर्वी भूमध्यसागरदेखि हर्न अफ अफ्रिकासम्मका जटिल द्वन्द्वमा मध्यस्थकर्ताको सफल भूमिका खेल्यो। सन् २००८ मा कतारकै पहलमा लेबनानी नेताबीच ऐतिहासिक सम्झौता भयो, जसले त्यहाँ गृहयुद्धको जोखिम टारेको थियो।

सुडानको डार्फर संकट समाधानका लागि ३० महिना लामो वार्ताको मध्यस्थता गर्दै कतारले सन् २०११ मा ‘दोहा शान्ति दस्तावेज’ मा हस्ताक्षर गराउन सफल भयो। प्यालेस्टाइनको हमास र फतह समूहबीचको संवाद, यमन र सोमालियाको विवाद, तथा इरिट्रिया र जिबुटीबीचको सीमा विवाद सुल्झाउन पनि कतारले बलियो कूटनीतिक भूमिका निर्वाह गर्‍यो।

सन्तुलित वैदेशिक नीति
सेख हमदको कार्यकालमा कतारले एकातर्फ मध्यपूर्वमै अमेरिकी सेनाको सबैभन्दा ठूलो आधार शिविर ‘अल उदेइद सैन्य बेस’ स्थापना गर्न अनुमति दियो भने, अर्कोतर्फ हमासका नेतालाई पनि दोहामा स्थान दियो।

सन् २००६ को इजरायल-हिजबुल्लाह युद्धपछि कतारी सहयोगमा पुनर्निर्माण गरिएका दक्षिणी लेबनानका गाउँहरूको निरीक्षण गर्न सन् २०१० मा त्यहाँ पुग्दा स्थानीयले उनलाई “प्रतिरोधका अमिर” (अमिर अफ द रेजिस्टेन्स) को उपमा दिएका थिए। सन् २०१२ को युद्धपछि गाजामा ४०० मिलियन डलरको पुनर्निर्माण परियोजना घोषणा गर्दै गाजा भ्रमण गर्ने उनी पहिलो अरब नेता बनेका थिए।

आफ्नो देशको सानो भूगोल र सीमितताभन्दा माथि उठेर लिएको यही रणनीतिक सोचका कारण आज कतार विश्वभर आफ्नो बलियो उपस्थिति र प्रभाव राख्न सफल भएको छ।