काठमाडौं- इरान र अमेरिका दुबै पक्षले होर्मुज जलडमरूमा प्रवेश गर्न खोजिरहेका पानीजहाजमाथि आक्रमण गरेको दाबी गरेका छन् । सो क्षेत्रमा पुनः सैन्य तनाव बढिरहेका बेला यस्तो दाबी सार्वजनिक भएको हो । इरानका अनुसार अमेरिकी पानीजहाज होर्मुज जलडमरू प्रवेश गर्न खोजेपछि त्यसलाई लक्षित गरी आक्रमण गरिएको थियो ।

तर, इरानको उक्त दाबीलाई अमेरिकाले तत्काल पुष्टि गरेको छैन । यो घटना अमेरिकी सेनाले इरानी तेल ट्यांकर तीनवटामाथि आक्रमण गरेको जनाएको एक दिनपछि भएको हो । अमेरिकी सेनाका अनुसार आफ्ना नौसैनिक युद्धपोतलाई लक्षित गरी गरिएको मिसाइल आक्रमणको जवाफमा ती तेल ट्यांकरमाथि कारबाही गरिएको थियो ।

अमेरिका र इरानबीचको पछिल्लो युद्ध फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि गरेको आक्रमणपछि सुरु भएको थियो । जुन महिनामा युद्धविराम घोषणा भए पनि दुवै पक्षबीच पूर्ण रूपमा शान्ति कायम हुन सकेन । त्यसयता छिटपुट सैन्य गतिविधि जारी रहँदै आएको थियो ।

करिब एक महिनाको तुलनात्मक शान्तिपछि गत साता अमेरिका र इरानबीच पुनः आक्रमण सुरु भएको हो । पछिल्लो तनावमा होर्मुज जलडमरू र त्यस आसपासका इरानी क्षेत्रसमेत प्रभावित भएका छन् । यसै क्रममा दक्षिणी इरानमा अमेरिकी बमबारी हुँदा साताको सुरुवातमा कम्तीमा पाँच जनाको मृत्यु भएको एपीले जनाएको छ ।

सैन्यसँगै आर्थिक दबाब बढाउँदै अमेरिका

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले इरानमाथि सैन्य कारबाहीसँगै आर्थिक दबाब पनि बढाइरहेको देखिएको छ । होर्मुज जलडमरूमा हुने आक्रमणको जवाफमा अमेरिकाले सैन्य कदम चालिरहेको छ भने इरानसँग सम्बन्धित आर्थिक कारोबार गर्ने विदेशी वित्तीय संस्थामाथि प्रतिबन्ध लगाउने नीति पनि अघि बढाएको छ ।

अर्कोतर्फ, इरानका नयाँ वरिष्ठ नेताहरूले अमेरिकी दबाबसामु नझुक्ने संकेत दिएका छन् । लामो समयदेखि अमेरिकी प्रतिबन्धको सामना गर्दै आएको इरानले विभिन्न माध्यमबाट प्रतिबन्ध छल्दै आफ्नो तेल अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बिक्री गर्दै आएको छ । तेल निर्यातमा ‘स्याडो फ्लीट’ को प्रयोग प्रतिबन्धका बाबजुद तेल निर्यात जारी राख्न इरानले ‘स्याडो फ्लीट’ अर्थात् प्रतिबन्ध छल्दै तेल ढुवानी गर्ने जहाजहरूको नेटवर्कमा समेत निर्भर हुँदै आएको छ ।

अमेरिकी प्रतिबन्ध र दबाबका कारण इरानको अर्थतन्त्रमा चुनौती बढे पनि तेल बिक्रीबाट आम्दानी कायम राख्ने प्रयास तेहरानले जारी राखेको छ । विश्वको प्रमुख ऊर्जा तथा व्यापारिक मार्गमध्ये एक रहेको होर्मुज जलडमरूमा बढ्दो सैन्य तनावले विश्वव्यापी तेल आपूर्ति र ऊर्जा बजारमा समेत असर पार्न सक्ने चिन्ता बढेको छ ।

आणविक कार्यक्रम पनि विवादको मुख्य विषय अमेरिका र इरानबीचको तनावको प्रमुख कारणमध्ये इरानको आणविक कार्यक्रम पनि हो । यही विषयलाई लिएर दुई देशबीच लामो समयदेखि विवाद रहँदै आएको छ । जुन महिनाको मध्यतिर अमेरिका र इरानले एउटा समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गर्दै आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी विषयमा वार्तामार्फत समाधान खोज्ने प्रयास गरेका थिए ।

तर, उक्त वार्ता चाँडै नै भंग भएको एपीले जनाएको छ । पछिल्लो समय होर्मुज जलडमरूमा बढेको सैन्य गतिविधि, इरानमाथिको आर्थिक दबाब र तेल आपूर्तिमा देखिएको जोखिमले अमेरिका–इरान तनावलाई थप जटिल बनाएको छ ।