काठमाडौं– मध्यपूर्वी मुलुक इरानमाथि शनिबारदेखि अमेरिका र इजरायलले आक्रमण गरेसँगै सम्पूर्ण विश्व व्यवस्था नै प्रभावित बन्न सक्ने देखिएको छ ।

यो युद्धका कारण विश्व राजनीतिक शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तनदेखि विश्व बजार प्रणालीमा ठूलो असर पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

समग्र विश्व प्रभावित हुँदा भौगोलिक रूपमा हजारौं किलोमिटर टाढा इरानले व्यहोरेको युद्धको प्रत्यक्ष असर नेपालमा पनि पर्न सक्छ ।

विश्वव्यापीकरण र नेपालको आर्थिक संरचनाका कारण यो द्वन्द्वले नेपालको अर्थतन्त्र, श्रम बजार र आमनागरिकको भान्सासम्मै प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने निश्चित छ ।

मध्यपूर्वको तनावले नेपालको वैदेशिक रोजगारी, रेमिट्यान्स आप्रवाह, पेट्रोलियम पदार्थको दरभाउ, वस्तु तथा सेवाको मूल्यदेखि समग्र आर्थिक क्रियाकलापमा प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा नकारात्मक असर पर्ने सक्ने देखिएको छ ।

नेपाली श्रमिकको सुरक्षा र रेमिट्यान्स आप्रवाहमा असर

नेपालको अर्थतन्त्रको मुख्य मेरुदण्ड ‘रेमिट्यान्स’ (विप्रेषण) हो । जसको ठूलो हिस्सा मध्यपूर्वका विभिन्न खाडी मुलुकहरूबाट नै आउने गरेको छ ।

पछिल्लो तथ्यांकअनुसार खाडी मुलुकका १२ वटा देशमा १७ लाख २९ हजार नेपाली श्रमिकले औपचारिक रूपमै काम गरिरहेका छन् । अनौपचारिक रूपमा कति नेपालीले काम गरेका छन् भन्ने कुरा सरकारसँग नै तथ्यांक छैन ।

त्यस क्षेत्रमा युद्ध बिस्तार हुँदै गयो भने उनीहरूको भौतिक सुरक्षा सबैभन्दा नेपालको लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती बन्छ । लाखौँ नेपाली श्रमिकको उद्धार गर्ने विषय नेपाल सरकारको लागि निकै असामान्य विषय हो ।

साथै, सो क्षेत्रमा युद्धका कारण ती देशहरूको अर्थतन्त्र सुस्त भएमा निर्माण र सेवा क्षेत्रमा काम गर्ने लाखौँ नेपालीले रोजगारी गुमाउन सक्छन् ।

जसकाकारण रोजगारी कटौती र असुरक्षाका कारण स्वदेश फर्किनेको संख्या बढ्दा विदेशी मुद्रामा भारी गिरावट हुन सक्छ । त्यस्तो, स्थिति सिर्जना भए नेपालको सोधनान्तर स्थितिलाई कमजोर बनाउन सक्छ ।

पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढ्न सक्ने

इरान विश्वको प्रमुख तेल उत्पादक राष्ट्रमध्ये एक हो । विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ हुँदै विश्वका विभिन्न मुलुकमा निर्यात हुने गरेको छ । अमेरिका–इजरायलको आक्रमणपछि इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुज क्षेत्रबाट समुद्री जहाजरूलाई आवतजावतमै प्रतिबन्ध लगाएको छ ।

यसका साथै, इरानमाथिको आक्रमणले त्यस राष्ट्रले गर्ने तेलको उत्पादन र निर्यात पूर्ण रूपमा प्रभावित हुन पुग्ने देखिन्छ । जसले गर्दा तेलको कच्चा पदार्थको मूल्य बढ्दा विश्वबजार नै महँगो हुनसक्छ ।

यस अवस्थामा पेट्रोलियम पदार्थमा शतप्रतिशत आयातमा निर्भर नेपालमा प्रत्यक्ष ठूलो असर पर्ने निश्चित छ । यसले गर्दा सार्वजनिक यातायातको भाडा र मालसामान ढुवानी लागत तत्काल महँगिन सक्छ ।

चरम महँगी र आपूर्ति शृङ्खलामा अवरोध

ढुवानी लागत बढ्नेबित्तिकै सम्पूर्ण वस्तु र सेवा उत्पादकको लागत बढ्दा त्यसको मार उपभोक्ता तहसम्मै पुग्छ । इन्धनको मूल्यवृद्धिसँगै छिमेकी मुलुक भारत र चीनसँगै विश्वका तेस्रो मुलुकबाट आयात हुने खाद्यान्न, लत्ताकपडा र अन्य दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा अस्वाभाविक वृद्धि हुन्छ ।

यसका साथै, लाल सागर र मध्यपूर्वका जलमार्गहरू असुरक्षित हुँदा पानीजहाजहरूले लामो बाटो प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ ।

यसले गर्दा पनि युरोप र अमेरिका हुँदै नेपाल आउने सामानको भाडा दोब्बरसम्म बढ्न सक्छ र सामान आइपुग्न लाग्ने समय पनि लम्बिनेछ । जसले गर्दा पनि नेपालको बजारमा वस्तु तथा सेवाको मूल्यमा अस्वभाविक वृद्धि हुन सक्ने देखिन्छ ।

पर्यटन र पूर्वाधार क्षेत्रमा असर

कोभिड महामारीसँगै निकै नकारात्मक प्रभाव परेको नेपालको पर्यटन क्षेत्र केही समययता तंग्रिन सुरु गरेको थियो । तर, पछिल्लो विकसित मध्यपूर्वको तनावले विश्व अर्थतन्त्रमै असर पर्न पुगे बाह्य पर्यटकहरूको खर्च क्षमतामा पनि असर पर्छ । यसो हुँदा त्यसले नेपालको आन्तरिक र बाह्य पर्यटन क्षेत्रमा असर पर्न सक्ने देखिन्छ ।

अर्कातिर, पेट्रोलिमय पदार्थदेखि विश्वबजारको हरेक वस्तुको मूल्यवृद्धि हुने अवस्थामा नेपालको पूर्वाधार क्षेत्रको निर्माण प्रक्रियामा पनि त्यसले प्रत्यक्ष असर गर्न सक्छ ।

अहिले नेपालमा भइरहेका निर्माणका काम महँगा हुन जाने र नयाँ सुरू गर्नुपर्ने काम पनि महँगा हुँदा सरकारीदेखि निजी क्षेत्रका आयोजना प्रभावित हुन सक्छन् ।