तिहारमा उल्लास साटासाट गर्न र रमाइलोकालागि पटाका पड्काउने धेरैको चलन छ । घरका ससाना बालबालिका खुसी हुने भएकाले धेरैले पटका पड्काएर दीपावली मनाउने गर्दछन् । तर पटाका पड्काउँदा धनको खर्च त छदैं छ, सुरक्षाको जोखिम पनि उच्च हुन्छ ।

पटाका पड्काउँदा यसले क्षण भरकालागि दीपावली उल्लासमय त बनाउँला, तर यसले ज्यान समेत वातावरण पनि प्रदूषित बनाउँछ । साथै आगलागी र स्वास्थ्यमा समेत गम्भीर असर पार्न सक्छ । अझ बजारमा पाइने कतिपय पटाका त बम जत्तिकै शक्तिशाली हुन्छन् । त्यसैले यस्ता पटाका पड्काउँदा ज्यान समेत मानव स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन्छ ।

पटाकामा बिभिन्न रसायन र धातुहरू मिलाइएको हुन्छ । जसले वतावरणीय प्रदूषण बढाउने गर्छ । जो मानव शरीरकालागि खतरनाक मानिएका लिड, सल्फडडाइअक्साईड, नाइट्रस अक्साईड र बारुद आदि पदार्थ र रसायनको प्रयोग असीमित मात्रामा गरिएको हुन्छ ।

यस्ता पटाका पड्काएपछि धूवाँको माध्यमबाट वायुमण्डलमा पुगी हावामा मिसिने गर्छ । पछि हामीले लिएको श्वासबाट ती खतरनाक धातु मिश्रित रसायन शरीरमा प्रवेश भई फोक्सोसम्म पुग्ने गर्छ । यसबाट दम, एलर्जी जस्ता रोगहरू मात्र नभएर विस्तारै क्यान्सर जस्ता प्राण घातक रोगसमेत लाग्ने गर्छ ।

लिड  गह्रौँ  धातु भएकाले यो विषालु हुन्छ । जो मानिसको रगतमा प्रवेश गरे केन्द्रीय स्नायु प्रणालीमै असर पार्छ । जसले मिर्गाैला खराब पनि गर्न सक्छ । गर्भवती महिलाका शरीरमा लिडको मात्रा बढी भए गर्भपतन हुने सम्भावना समेत हुन्छ । अझ बच्चामा लिड सजिलै शरीरमा प्रवेश गर्न सक्छ । त्यसैले पटाका पड्काउँदा उनीहरूको स्वास्थ्य विशेष ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ ।

तिहारदेखि छठसम्म बजारमा थरिथरिका पटाका लुकाइछिपाइ बेचेको भेटिन्छ । नेपालमा प्रतिबन्धित पटाका अवैध तस्करीबाट भित्रिन्छ । बजारमा प्रहरीले पटाका बेचबिखनमा कडा गरे पनि नियन्त्रण हुन सकेको छैन । यस्तोमा आफू, परिवार र घरका बालबालिकालागि पनि पटाकाको प्रयोग गर्नबाट सबै जिम्मेवार बन्न आवश्यक छ ।